Vuurwerkangst bij honden: Medicatie voor de acute patiënt

Valerie Jonckheer-Sheehy
EBVS® European Veterinary Specialist in Behavioural Medicine

Last update: december 21, 2018

Elk jaar worden honden tijdens Oud & Nieuw geconfronteerd met enorme knallen en andere enge geluiden door vuurwerk. Het vuurwerkseizoen begint vaak al vroeg in december (soms zelfs november) ondanks het feit dat dit verboden is. Honden kunnen niet alleen door de knallen angstig worden, maar ook door de flitsen en de trillingen die afgestoken vuurpijlen veroorzaken. Sommige honden zijn zo bang voor vuurwerk, dat hun gezondheid, zowel lichamelijk als psychisch wordt aangetast.

Behandeling vuurwerkangst

We kennen het allemaal, de eigenaar die aan de bel trekt 
op oudejaarsavond of als je geluk hebt al een paar dagen van te voren. Deze patiënten moeten we acuut behandelen! Maar bedenk wel dat geluidsreactiviteit vaak samen voor komt met andere angststoornissen (co-morbiditeit) bijv. verlatingsangst en gegeneraliseerde angststoornis (GAS) (Overall en Dunham 2001). Daarom dient elke hond, waarbij geluidsgevoeligheid geconstateerd is, gecontroleerd te worden op de aanwezigheid van andere angststoornissen (Overall 2013).

Dus elke patiënt, die nu op korte termijn behandeld wordt voor vuurwerkangst, kan het beste in januari weer op controle komen voor een volledige gedragsanalyse en behandeling. 
Zo nodig kan de patiënt dan ook worden doorverwezen naar een veterinair gedragsspecialist voor de lange termijn behandeling. De lange termijn behandeling van vuurwerkangst bestaat uit cognitieve gedragstherapie, soms in combinatie met langdurig gebruik van medicatie, zoals de tricyclische antidepressiva, de 
selectieve serotonine heruptakeremmers en de monoamineoxidase remmers.

Medicamenteuze aanpak in acute situaties

Voor de korte termijn behandeling van vuurwerkangst bij honden kan de volgende medicatie overwogen worden:

Geregistreerde medicijnen bij vuurwerkangst

In eerste instantie zullen dierenartsen gebruik moeten maken van het geregistreerde diergeneesmiddel. In Nederland zijn er momenteel 2 en dat zijn Sileo en Pexion.

  1. Dexmedetomidine hydrochloride (Sileo®) is een alfa-2-agonist en kan ingezet worden bij o.a. vuurwerkangst (Korpivaara et al 2017). Sileo® is geregistreerd in Nederland voor gebruik bij honden met angst voor geluid. De specifieke indicatie is “Vermindering van acute stress en angst bij honden die samenhangt met geluid.” Sileo® is een 0,1 mg/ml oromucosale gel voor honden. Uitvoerigere informatie over dit diergeneesmiddel kunt u hier vinden.
  2. Imepitoïne (Pexion®) is een relatief nieuw medicijn dat oorspronkelijk op de markt is gebracht voor honden met epilepsie (als monotherapie of samen met fenobarbital). Inmiddels is het ook geregistreerd voor geluidsreactiviteit bij honden. De specifieke indicatie is “Voor het verminderen van onrust en angst geassocieerd met een fobie voor harde geluiden bij honden.” Imepitoïne wordt oraal toegediend 2dd. 30mg/kg (McPeake and Mills, 2017; McPeake et al 2018; Engel et al 2018). Er bestaan Pexion® tabletten van 100 mg en 400 mg. Uitvoerigere informatie over dit diergeneesmiddel kunt u hier vinden.

Pas op! Als deze 2 middelen onvoldoende helpen, gecontraindiceerd zijn of averechts werken, dan moet je een ander diergeneesmiddel overwegen om voor te schrijven zoals bijv. diazepam. Diazepam is geregistreerd voor gebruik bij honden en katten voor de indicatie “angst / fobie”. Diazepam is beschikbaar in tabletten van 2, 5 en 10 mg sterkte. Het klopt dat mijn persoonlijk voorkeur gebaseerd uit mijn eigen klinische ervaring als veterinaire gedragsspecialist en bevindingen van wetenschapelijk onderzoeken naar diazepam niet uit gaat. Maar dat maakt hier niet uit. Elke dierenarts moet overwegen om het te gebruiken als Sileo en Pexion niet gebruikt kunnen worden enz. Diazepam is helaas meer sedatief en minder anxiolytisch dan alprazolam. Ook heeft het een langere halfwaardetijd dan alprazolam.

Niet geregistreerde medicijnden bij vuurwerkangst
Het is mogelijk om een niet geregistreerde middel te gebruiken bij een individuele hond met vuurwerkangst, mits hiervoor een goede reden is (bijvoorbeeld een contra-indicatie voor het gebruik van dexmedetomidine of imepitoïne of een slechte of onvoldoende reactie erop). Indien Sileo of Pexion of een ander diergeneesmiddel niet toegediend kunnen worden voor dan dient dat ook per geval genoteerd te worden in het patiëntendossier. Goede ervaring met een ander middel in het verleden en financiële redenen zijn geen voldoende redenen voor de inzet van een niet-geregistreerd diergeneesmiddel. Voor meer informatie, zie ook https://www.knmvd.nl/geregistreerde-medicatie-bij-vuurwerkangst/.

Vroeger gebruikte ik standaard de benzodiazepines bij vuurwerkangst bij honden en katten. Ze kunnen vóór, gedurende en na het vuurwerk gebruikt worden.

Alprazolam: Mijn advies voor de korte termijn aanpak was een kortstondig gebruik van de benzodiazepine Alprazolam. Alprazolam is verkrijgbaar als humane medicatie in 0.25 en 0.5 mg tabletten. De anxiolytische werking van Alprazolam is goed en het werkt “paniekolytisch” (Panicolytic) (Overall 2013). Het heeft de hoogste werkzaamheid en geeft de minste bijwerkingen van de benzodiazepines. Met Alprazolam kan op de dag van het afsteken van het vuurwerk begonnen worden, maar bij voorkeur een dag of twee eerder. Als Alprazolam niet gebruikt kan worden dan kan een andere benzodiazepine geprobeerd worden.

Als Alprazolam toegediend wordt dan is het verstandig om het de eigenaren eerst even uit te laten testen. De dosering is 0,01-0,1 mg/kg. Het mag 4 keer per dag gegeven worden. Voor een test dosis raad ik meestal 0,02 mg/kg aan. Alprazolam is niet geregistreerd voor gebruik bij dieren in Nederland.

Maar let op! Bij het gebruik van benzodiazepines kan een paradoxale reactie optreden. Gebruik ze daarom niet of gebruik ze voorzichtig bij dieren die agressie vertonen, want “disinhibition” zou tot een vermindering van bijt inhibitie kunnen leiden. Stop ook niet plotseling met de toediening (behalve bij spoed) als het al een paar dagen gegeven is i.v.m. mogelijke ontwenningsverschijnselen.

Gabapentine: kan ook helpen. De dosering bij de hond is 10-20 mg/kg per os 1-3 dd. Gabapentine is niet geregistreerd voor gebruik bij dieren in Nederland.

Clonidine: is een centrale alfa-2-agonist en kan ingezet worden bij vuurwerkangst (Ogata en Dodman 2011). Clonidine is niet geregistreerd voor gebruik bij dieren in Nederland.

Voor meer informatie over vuurwerkangst bij honden, klik hier.

Literatuur:

  • Engel, O., Masic, A., Landsberg, G., Brooks, M., Mills, D.S. and Rundfeldt, C., 2018. Imepitoin shows benzodiazepine-like effects in models of anxiety. Frontiers in Pharmacology, 9, p.1225.
  • Korpivaara, M., Laapas, K., Huhtinen, M., Schöning, B. and Overall, K., 2017. Dexmedetomidine oromucosal gel for noise-associated acute anxiety and fear in dogs—a randomised, double-blind, placebo-controlled clinical study. Veterinary Record, pp.vetrec-2016.
  • McPeake, K.J. and Mills, D.S., 2017. The use of imepitoin (Pexion™) on fear and anxiety related problems in dogs–a case series. BMC veterinary research, 13(1), p.173.
  • McPeake, K., Affenzeller, N. and Mills, D., 2017. Noise sensitivities in dogs: a new licensed treatment option. Veterinary Record, 180(14), pp.353-355.
  • Ogata, N. and Dodman, N.H., 2011. The use of clonidine in the treatment of fear-based behavior problems in dogs: an open trial. Journal of Veterinary Behavior: Clinical Applications and Research, 6(2), pp.130-137.
  • Overall, K., 2013. Manual of Clinical Behavioral Medicine for Dogs and Cats-E-Book. Elsevier Health Sciences.
  • Overall, K.L., Dunham, A.E. and Frank, D., 2001. Frequency of nonspecific clinical signs in dogs with separation anxiety, thunderstorm phobia, and noise phobia, alone or in combination. Journal of the American Veterinary Medical Association, 219(4), pp.467-473.
  • https://www.ema.europa.eu/documents/product-information/sileo-epar-product-information_nl.pdf
  • https://www.ema.europa.eu/documents/product-information/pexion-epar-product-information_nl.pdf